Oświadczenie o odrzuceniu spadku

Zgodnie z art. 1012 ustawy kodeks cywilny, spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Określony w art. 1015 § 1 sześciomiesięczny termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest terminem zawitym. Oznacza to, iż niezłożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku, powoduje wygaśnięcie  uprawnienia do jego złożenia.

Początek biegu terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku związany jest z chwilą dowiedzenia się przez spadkobiercę o tytule swego powołania do spadku. Chodzi więc o wiedzę o faktach, z których wynika powołanie, pochodzącą z miarodajnego źródła. Po pierwsze – spadkobierca musi się dowiedzieć o śmierci spadkodawcy. Po drugie – przy dziedziczeniu testamentowym musi się dowiedzieć o istnieniu i ewentualnej, korzystnej dla niego treści testamentu; przy dziedziczeniu ustawowym zaś – o istnieniu powiązań rodzinnych, stanowiących podstawę powołania do dziedziczenia i braku innych osób powołanych do spadku, które chciałyby i oczywiście mogły – dziedziczyć.

Termin jest zachowany, jeżeli spadkobierca złoży oświadczenie przed notariuszem lub sądem w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania, stosownie bowiem do art. 1018 § 3 k.c. oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym. Istotnym jest, iż oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku nie może być odwołane (art. 1018 § 2 k.c.).

Oświadczenie o odrzuceniu spadku, zgodnie z art. 640 § 1 k.c.  może być złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Notariusz lub sąd prześle niezwłocznie oświadczenie, wraz z załącznikami, do sądu spadku, czyli sądu ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Przy przyjęciu oświadczenia o odrzuceniu spadku zarówno sąd jak i notariusz informują składającego oświadczenie o jego konsekwencjach, dlatego że są one istotne, zarówno dla składającego oświadczenie o odrzuceniu spadku spadkobiercy, jak i dla osób dla niego najbliższych.

Zgodnie z art. 1020 k.c. spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Oznacza to, że jego udział spadkowy:

–  przypada jego dzieciom – jeśli je miał w momencie otwarcia spadku;

 – pozostałym spadkobiercom ustawowym – jeśli spadkobierca ustawowy nie miał zstępnych.

Jeżeli więc osoba, która odrzuciła spadek nie chce, aby przejęły go jej małżonek i dzieci, oni także muszą złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Jeżeli dzieci są małoletnie, odrzucenie spadku wymaga zgody sądu rodzinnego.

Jeśli wszyscy spadkobiercy ustawowi nie mogą lub nie chcą przyjąć spadku przypada on gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarbowi Państwa.

Stosownie do brzmienia art. 1019 § 1 k.c. jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:

1)  uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;

2)  spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.

Również spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.