Kara umowna

Art. 483 § 1 kodeksu cywilnego stanowi, iż można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).

Kiedy karę umowną można zastrzec?

 Stosownie do brzmienia ww. przepisu, karę umowną można zastrzec na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego, bez względu na rodzaj wynikającego ze stosunku umownego świadczenia (działanie bądź zaniechanie).

Jak naliczać karę umowną?

Kara umowna winna spełniać funkcję kompensacyjną, jej wysokość powinna być ustalona na skutek właściwego oszacowania wszelkich konsekwencji, na jakie narażony będzie wierzyciel w przypadku naruszenia zobowiązania, nie zaś zostać narzucona drugiej stronie w dowolnej wysokości, bez możliwości jej negocjacji. Świadczenie kary umownej prowadzić ma bowiem do naprawienia w całości lub części szkody powstałej po stronie wierzyciela.

Co istotne, kara umowna możne zostać zastrzeżona na wypadek naruszenia obowiązków ciążących na dłużniku, tak więc przepisy o karze umownej nie mają wprost zastosowania do postanowień obciążających wierzyciela obowiązkiem zapłaty określonej sumy pieniężnej za naruszenie jego obowiązków, objawiających się np. w obowiązku wierzyciela współdziałania z dłużnikiem przy spełnieniu świadczenia.

Wysokość kary umownej

Wysokość kary umownej, którą obowiązany jest zapłacić dłużnik z tytułu naruszenia umowy każdorazowo musi zostać określona. Dopuszczalne jest wskazanie jej wysokości w postaci kwotowej. Nie jest to jednak konieczne – wystarczy określenie karu umownej w formie  procentowej, powiązanej z wartością świadczenia lub wynagrodzeniem wynikającym z umowy.

Czy dłużnik może zwolnić się z zobowiązania zapłaty kary umownej?

Stosownie zaś do brzmienia § 2 art. 483 kodeksu cywilnego, dłużnik nie może bez zgody wierzyciela zwolnić się z zobowiązania przez zapłatę kary umownej. Oznacza to, że zastrzeżenie w umowie kary umownej nie zwalnia dłużnika od obowiązku wykonania zobowiązania. Wierzyciel może więc zawsze żądać od dłużnika wykonania zobowiązania na zasadach ogólnych. Gdyby zaś wykonanie zobowiązania było niemożliwe, wierzyciel jest uprawniony do żądania kary umownej.

Biorąc pod uwagę powyższe wskazać należy, że wierzyciel nie może żądać zapłaty kary umownej łącznie z wykonaniem zobowiązania w sytuacji, w której kara ta została zastrzeżona na wypadek niewykonania zobowiązania. Wierzyciel ma prawo jednakże dochodzić, wedle swego uznania, roszczenia o wykonanie zobowiązania lub roszczenia o karę umowną. Uzyskanie przez wierzyciela zaspokojenia jednego roszczenia wyłącza możliwość dochodzenia drugiego z roszczeń. „WWykonanie uprawnienia do odstąpienia od umowy nie pozbawia odstępującego roszczenia o zapłatę kary umownej zastrzeżonej na wypadek nienależytego spełnienia świadczenia niepieniężnego. Kara taka przysługuje bowiem z tytułu określonych umową uchybień w wykonywaniu zobowiązania w okresie, w którym strony związane były stosunkiem obligacyjnym. Niedopuszczalne jest natomiast kumulowanie kary umownej przewidzianej za nienależyte wykonanie zobowiązania z karą umowną za niewykonanie tego samego zobowiązania” (tak: I CSK 999/14 – wyrok SN – Izba Cywilna z dnia 16 października 2015 r.).

Jednakże, zgodnie z poglądami  judykatury „w przypadku dochodzenia przez wierzyciela odszkodowania z powołaniem się na kary umowne, dłużnik może się uwolnić od obowiązku zapłaty kary umownej, jeżeli wykaże, iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności” (wyrok SA w Warszawie,  z dnia 6 marca 2015 r. VI ACa 634/14).